x

TIẾT THANH MINH NGUỒN GỐC VÀ VĂN KHẤN CÚNG GIA TIÊN

Ngày đăng: 01-04-2021

Tiết Thanh Minh

Trong khoảng tháng ba, có một tiết cuối gọi là Thanh Minh. Tiết khí ngày, Thanh Minh nghĩa là trời mát mẻ, quang đãng. Giai nhân, tài tử đua nhau đi tảo mộ, gọi là hội đạp thanh. Nhiều người dân nhân dịp ngày này đi tảo mộ, thăm mộ tiền nhân. Cỏ rậm thì phát quang, đất khuyết đắp bồi, dọn dẹp khu vực xung quanh. Rồi về nhà làm lễ gia tiên. 

Tiết Thanh minh là một trong số hai mươi tư tiết khí trong một năm. Tính theo lịch của Trung Quốc, Đài Loan, Việt Nam, Nhật Bản, Hàn Quốc. Vì lịch của người Trung Quốc, cũng như Việt Nam cổ đại, bị nhiều người lầm tưởng là âm lịch thuần túy nên rất nhiều người cho rằng nó được tính theo chu kỳ của Mặt Trăng quay xung quanh Trái Đất.

Từ Thanh minh cũng được chiết nghĩa theo khoảng thời gian này, Thanh có nghĩa là trong, Minh có nghĩa là sáng. Vì vậy tiết thanh minh có nghĩa là khoảng thời gian khí trời trong sáng và thanh khiết. Ngày đầu tiên của tiết này được gọi là tết Thanh minh. Tết Thanh minh là tiết thứ năm trong số hai mươi tư tiết khí của Nông lịch của một số quốc gia châu Á như Việt Nam, Trung Quốc, Đài Loan, Nhật Bản, Triều Tiên. Tiết Thanh minh đến sau Tiết Lập xuân 45 ngày. Lúc này, những cơn mưa bụi của trời xuân đã hết, bầu trời trở nên quang đãng, sáng sủa hơn.

Tiết Thanh Minh năm 2021 nhằm ngày nào?

Theo Dương lịch thì Tiết Thanh minh bắt đầu vào Chủ Nhật ngày 4/4/2021 và kết thúc vào ngày 19/4/2021. Ngày Thanh Minh sẽ diễn ra vào ngày 3/3 Âm lịch tức ngày 14/4 Dương lịch. Thông thường, đa số các vùng miền tại Việt Nam sẽ lấy ngày 3/3 Âm lịch làm ngày Tết Thanh Minh.

Nguồn gốc tiết Thanh Minh

Tiết Thanh minh vốn là một trong hai mươi tư tiết khí của Âm lịch. Nhưng sau này nó đã trở thành một lễ hội lớn trong năm của các nước sử dụng lịch Âm. Nói đến nguồn gốc của Tết Thanh minh, trước hết chúng ta phải nói về nguồn gốc của Tết Hàn thực. Điển tích về Giới Tử Thôi thời Xuân Thu. Khi ông mất, vua đến thăm mộ Giới Tử Thôi thì phát hiện ra rằng cây liễu, nơi phát hiện ra thi thể của ông, nay đã lớn khỏe, đầy sức sống và mọc nhiều cành mới với lá xanh mơn mởn. Nhìn thấy điều này, nhà vua nhớ cụm từ thanh minh trong lời di cảo của Giới Tử Thôi, liền đặt tên cho ngày này là ngày Thanh minh. 

Từ đó về sau, Tiết Thanh minh đã trở thành một dịp lễ quan trọng của người Trung Quốc để tưởng nhớ tổ tiên và những người đã khuất. Sau này, Tết Hàn thực cũng được sáp nhập luôn vào lễ hội Tết Thanh minh và trở thành ngày Thanh minh. Ngày cho những người còn sống thăm viếng và chăm sóc mộ phần cho những người đã ra đi.

Tiết Thanh Minh ở một số quốc gia châu Á

Việt Nam

Tết Thanh minh là dịp để con cháu hướng về tổ tiên, cội nguồn. Dù ai đi đâu, đến tết Thanh Minh cũng cố gắng về với gia đình để được đi tảo mộ, để cùng nhau ngồi bên mâm cơm sum họp gia đình. Những ngôi mộ được người nhà dọn dẹp sạch sẽ, vun đắp thêm đất mới. Đó là những tâm đức của người đang sống đối với người đã khuất.

Công việc chính của tảo mộ là sửa sang các ngôi mộ của tổ tiên cho được sạch sẽ. Nhân ngày Thanh minh, người ta mang theo xẻng, cuốc để đắp lại nấm mồ cho đầy đặn, rẫy hết cỏ dại và những cây hoang mọc trùm lên mộ. Xử lý các loài động vật hoang dã như rắn, chuột đào hang, làm tổ, phạm tới linh hồn người đã khuất. Sau đó, người tảo mộ thắp vài nén hương, đốt vàng mã, đặt thêm bó hoa lên mộ rồi về nhà làm cỗ cúng gia tiên.

Tết Thanh Minh tại Trung Quốc

Ở Trung Quốc, trong tiết Thanh Minh mưa nhiều hơn. Đây còn là nghi thức đầu xuân quan trọng, được xem là sự kết nối nỗi buồn và hy vọng. Nhân ngày Thanh minh, người ta mang theo xẻng, cuốc để đắp lại nấm mồ cho đầy đặn, rẫy hết cỏ dại và những cây hoang mọc trùm lên mộ. Cũng như tránh không để cho các loài động vật hoang dã như rắn, chuột đào hang, làm tổ. Phạm tới linh hồn người đã khuất. Người tảo mộ thắp vài nén hương, đốt vàng mã hoặc đặt thêm bó hoa cho linh hồn người đã khuất. Không khí nghĩa trang đông đúc và nhộn nhịp. 

Các cụ già thì lo khấn vái tổ tiên nơi phần mộ. Trẻ em cũng được theo cha mẹ hay ông bà đi tảo mộ, trước là để biết dần những ngôi mộ của gia tiên. Sau là để tập cho chúng sự kính trọng tổ tiên qua tục viếng mộ. Ngày này, tùy từng vùng ở Trung Quốc tổ chức cách hoạt động văn hóa như hội đạp thanh hay làm bánh cuộn thừng.

Tại Hàn Quốc 

Tiết khí Hansik, thanh minh và tiết hàn thực dường như trùng nhau và rơi vào khoảng ngày mùng 5 hoặc mùng 6 tháng 4 dương lịch. Người Hàn Quốc có quan niệm Chết vào ngày thanh minh hay ngày hàn thực thì cũng vậy cả. Hiểu rằng, “Cái này hay cái kia đều như nhau cả lượt. Ở Hàn Quốc ngày mùng 5 tháng 4 dương lịch là Ngày trồng cây. Truyền rằng, thời vua Seongjong trong triều đại Joseon, hàng năm hễ cứ đến ngày này là nhà vua lại đưa thái tử và các hạ thần tới dâng lễ tại đền Seonnongdan, nơi thờ cúng thần nông nghiệp. 

Nghi thức này hàm ý muốn thông báo với bách dân trong thiên hạ rằng giờ đã tới mùa cây cỏ sinh sôi nảy nở và đã tới lúc bắt đầu công việc đồng áng. Ngày này, Hàn Quốc không mấy người làm cơm cúng tổ tiên trong ngày hàn thực nhưng tới gần thời điểm Ngày trồng cây. Họ vẫn giữ phong tục đi tảo mộ, đắp đất, sửa sang cho phần mộ của tổ tiên ông bà.

Ý nghĩa ngày Tết Thanh minh

Tết Thanh minh gắn liền với đạo lý uống nước nhớ nguồn, tín ngưỡng thờ cúng ông bà tổ tiên của người Việt Nam. Đây là dịp để những người còn sống tưởng nhớ công lao của ông bà, tổ tiên, của những người đã khuất. Tết Thanh minh chính là thời điểm trong lành nhất trong năm nên rất phù hợp với việc thực hiện những nghi lễ quan trọng, ví dụ như tảo mộ. Vì vậy, tại Việt Nam, Tết Thanh minh cũng là dịp để các gia đình, dòng họ thực hiện nghi lễ tảo mộ. Sửa sang lại mộ phần của gia tiên cho khang trang, sạch sẽ và làm lễ cúng gia tiên. 

Trong ngày Tết Thanh minh, con cháu cùng hướng về tổ tiên, cội nguồn bằng cách tảo mộ, dọn dẹp, sửa sang lại ngôi mộ của người đã khuất. Theo đúng phong tục, trước khi tiến hành tảo mộ, con cháu cần chuẩn bị mâm lễ vật gồm đèn, nhang, hoa quả dâng lên người đã khuất. Mong tổ tiên nhận và phù hộ con cháu luôn khỏe mạnh, bình an và phát tài phát lộc. 

Đặc biệt, những gia đình muốn khai quật hay xây dựng lại mồ mả cần đợi đến ngày Thanh minh mới được phép động thổ. Điều này là nguyên tắc được ông bà ta khi xưa đặt ra để con cháu tránh gặp phải tai ương, xui xẻo khi động đến mộ phần của người đã khuất.

 

van-khan-tiet-thanh-minh-tai-mo-tai-nha

 

Văn khấn tiết Thanh Minh

Trích theo sách Văn khấn cổ truyền, bài khấn gia tiên thì có thể tham khảo mẫu văn khấn gia tiên như sau

Con lạy chín phương trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.

Con kính lạy hoàng thiên hậu thổ, chư vị tôn thần. 

Kính mời thổ công Táo quân đồng lai cách cảm. 

Con kính lạy các ngài thần linh bản xứ cai quản trong khu vực này.

Hôm nay là ngày … tháng … năm …

Nay con giữ việc phụng thờ tên là .., … tuổi, sinh tại xã…  huyện…. tỉnh… cùng toàn gia, trước bàn thờ gia tiên cúi đầu bái lễ.

Kính dâng lễ bạc: Trầu rượu, trà nước, vàng hương, hoa quả cùng phẩm vật lòng thành nhân dịp …

Kính mời hương hồn nội ngoại tổ tiên, kỵ, cụ, ông bà, cha mẹ, cô dì chú bác, anh chị em chứng giám và hưởng lễ.

Cúi xin các vị phù hộ độ trì cho chúng con toàn gia mạnh khỏe an bình, bốn mùa không tật ách, tám tiết hưởng thái bình.

Xong vái ba lạy. 

Xem thêm: Đạo của Lão Tử

0/5 (0 Reviews)

Chat ngay